Bazylika Świętego Klemensa

Tryumf Krzyża; XII w.

Bazylika św. Klemensa jest najbardziej wymownym świadectwem przekształceń, jakim Rzym uległ na przestrzeni wieków. W podziemiach kościoła warstwami odłożyła się jego historia.
Dzisiejsza bazylika św. Klemensa powstała w XII wieku - z tego okresu pochodzi jedna z najpiękniejszych rzymskich średniowiecznych mozaik, Tryumf Krzyża w apsydzie. Freski na ścianach i sklepieniu są osiemnastowieczne. Opowiadają historie dwóch wczesnochrześcijańskich męczenników, których relikwie przechowywane są w Bazylice: św. Klemensa, czwartego papieża i św. Ignacego z Antiochii, pierwszego chrześcijańskiego męczennika Koloseum. Schola cantorum zajmująca środek głównej nawy nosi imię papieża Jana II (VI w.) i pochodzi z pierwszj bazyliki św. Klemensa. Jej okazałe resztki znajdują się kilka metrów niżej.
W IV wieku w miejscu, gdzie wcześniej znajdował się prywatny dom, którego część właściciel - niejaki Tytus Flawiusz Klemens, konsul - udostępnił chrześcijańskiej wspólnocie jako miejsce zgromadzenia, wzniesiono pierwszy kościół nazwany imieniem Klemensa. W pięćset lat później Cyryl i Metody złożyli w nim odnalezione przez nich relikwie papieża Klemensa. Opowiada o tym fresk z XI wieku w przedsionku podziemnej bazyliki. Niedługo potem spoczął tam i sam św. Cyryl.
Na trzecim podziemnym poziomie znajduje się sanktuarium boga Mitry z III wieku, które ulokowało się w kamienicy z II wieku wziesionej na resztkach budynków zniszczonych przez pożar Nerona 64 roku. Sąsiaduje ono z inną budowlą z tego samego okresu.
Podziemia kościoła św. Klemensa pozwalają zobaczyć to,Wnętrze Bazyliki czego w innych miejscach można się tylko domyślać - wszędzie pod ulicami i domami dzisiejszego Rzymu wielowarstwowo rozciąga się drugie, fascynujące podziemne miasto.
Dla nas ważnym akcentem jest również fresk z XI wieku w podziemnej bazylice - ilustracja do Legendy o św. Aleksym, która, jak wiadomo, jest jednym z najstarszych zabytków języka polskiego.
Dla języka włoskiego równie ważny jest sąsiedni fresk-komiks opowiadający epizod z życia św. Klemensa zawierający jeden z pierwszych zapisów we włoskim języku potocznym. Słowa w nim użyte - "fili de le pute" - są jednak niecenzuralne.
Bazylika św. Klemensa jest jednym z 44 rzymskich wielkopostnych kościołów stacyjnych.